Búskapur


Fyri at menna grundhugsanir um politikk og búskap, eri eg av tí uppfatan at ein má hava áhuga í at gera sær tankar um, hvussu vit eru sum menniskju og útfrá tí kunnu vit ímynda okkum hvussu eitt samfelag eigur at vera samansett fyri at vera til mest møguligt gagn fyri øll.




Búskaparfrøði er ein bólkur undir samfelagsvísindum, ið hevur verið nógv granskað seinastu fleiri hundrað árini. Hendan vísindagreinin hevur ógvuligan nógvan týdning fyri politikk og búskap hetta sama tíðarskeið.



Búskaparfrøði fortelur ikki, hvussu tú tjenar pengar ella kanst forskriva nær kursurin fer upp ella niður.



Ein lýsing av búskapi er: Framleiðsla og fordeiling av vørum og tænastum í samfelagnum. Hendan lýsing eigur at strekkja seg enn longur. Tí veruleikin er, at tað altíð kemur at vera avmarkað tilfeingi.



Bretski búskaparfrøðingurin Lionel Robbins orðaði seg soleiðis.



Búskaparfrøði er gransking innan fordeiling av avmarkaðum tilfeingi, ið kann nýtast til fleiri endamál.



Við øðrum orðum. Búskaparfrøði kannar avleiðingarnar fyri avgerðum, ið verða gjørdar fyri nýtslu av landi, sjógvi, kapitali og øðrum tilfeingi, ið samanlagt gevur eitt ríkidømi, sum avger livistøðið í landinum.



Avgerðirnar og avleiðingarnar eru oftani týdningarmiklari enn tilfeingið sjálvt. Summi lond, sum t.d Japan og Schweiz hava lítið av náttúrutilfeingi, men sera høgt livistøði. Hinvegin hava Uruguay og Venezuela sera nógv náttúrutilfeingi per íbúgva, men lágt livistøði.



So hvar liggur Føroyaflokkurin í mun til búskaparliga “hugsjón”, um vit kunnu orða okkum soleiðis. Hvør er búskaparpolitikkurin?



Fyri at kóka tað nógv niður, so kunnu vit siga at í høvuðsheitum eru tað fýra stórir “skúlar” fyri búskaparlig ástøði, ið hava hevjað seg.



Vit hava marxistiska ( Karl Marx v.m ) skúlan, sum er fyri tað mesta fyri statsligum kontrolli og ognarskapi. Síðan hava vit keynesianska skúlan ( John Maynard Keynes v.m) skúlan sum er fyri statsligum inntrivum at stýra og regulera búskapinum.



So hava Chicago-skúlan, sum er fyri avmarkaðum stati og minimalum inntrivum í fría marknaðin. Og til seinast hava vit eysturríkska skúlan sum er ímóti øllum inntrivum í fría marknaðin (laissez-faire) og fyri einum sera avmarkaðum stati.



Tá ið tað kemur til búskap, so hella vit bæði til eysturríkska skúlan og Chicago-skúlan. Niðanfyri royni eg at gera eina mynd av, hvat skúlarnir standa fyri.



Meginreglur fyri eysturríkska skúlan



Prinsipp, ið skúlin arbeiðir eftir:




Íkastið til búskaparfrøði frá eysturríkska skúlanum:





Meginreglur fyri Chicago-skúlan



Prinsipp, ið skúlin arbeiðir eftir:




Íkastið til búskaparfrøði frá “Chicago-skúlanum”





Samanumtikið



Chicago-skúlin verður meira studeraður sum vísindi, sum t.d alisfrøði. Tað er gott at kunna stuðla seg við hagtølum og modellum. Men tað skerst ikki burtur at mátin at granska og íkastið frá eysturríkska skúlanum er ógvuliga intuitivur og gevur nógva meining. Skúlarnir eru ógvuliga líka á fleiri økjum, m.a:




Keldur:



Thomas Sowell - Basic Economics



https://da.wikipedia.org/wiki/Den_%C3%B8strigske_skole#%C3%98strigsk_konjunkturteori



https://en.wikipedia.org/wiki/Austrian_School



https://en.wikipedia.org/wiki/Economic_calculation_problem



Regin á Bakka í KvF https://kvf.fo/gmf?sid=90600





14.03.2019 - Fólksins ogn


01.03.2019 - Leiguloft ella tak yvir høvdið?


23.02.2019 - Krossferðin ímóti kannabis


18.02.2019 - Meðan vit bíða eftir nývali


09.02.2019 - Frælsi frá kúgan


03.02.2019 - Frælsi frá at rinda kringvarpsgjald


30.01.2019 - Búskapur


19.12.2018 - Tjóðveldis-ravnarnir


08.12.2018 - Kleptoman-landskassi


27.11.2018 - “Tey ríku” og “tey fátæku”


26.11.2018 - Vitanartrupulleikin


11.11.2018 - Visiónin hjá teimun salvaðu